Biografia
Teofil Aleksander Lenartowicz urodził się 27 lutego 1822 roku w Warszawie, przy ulicy Garbarskiej, na Powiślu, zmarł 3 lutego 1893 roku we Florencji. Ojciec jego. Karol Lenartowicz, pochodził ze zbiedniałej szlachty litewskiej, "za Kościuszki - podał poeta - wraz z inns szlachtą (w zapale republikańskim) przyjął prawo miejskie warszawskie i wyrzekł się szlachectwa". Prowadzi potem w Warszawie przedsiębiorstwo budowlane, lec: tak nieudolnie, że przed swą śmiercią wszystko straci! Matka poety, Marianna z Kwasiborskich, szlachcianki z Podlasia, znalazłszy się w biedzie, sprzedała drewnian; domek z podcieniami (dziś już nie istniejący) i wra z trojgiem dzieci przeniosła się na ulicę Wspólną. Nie bawem ponownie wyszła za mąż za byłego podoficer artylerii, Andrzeja Zawadzkiego, wówczas cała rodzin opuściła Warszawę w poszukiwaniu źródła utrzymani* W 1829 roku zamieszkali w Ozorkowie, gdzie ojczyr otrzymał posadę poborcy podatkowego, po czym prze nieśli się do folwarku Wyrobki, lecz i tu niedługo Ar dirzej Zawadzki pełnił funkcję rządcy. W 1831 rok przebywali w Rawie Mazowieckiej, gdzie przyszły poel był świadkiem historycznych wydarzeń, związanych 3 zbrojną akcją narodowowyzwoleńczą. Widział zacis ochotników do szeregów powstańczych, przemarsz wojszdążających ku Warszawie, jak również oddziału kosynierów, był to - jak poeta odnotował - "biedny lud i nędznie odziany, a z jaką dumą ofiarujący się na bój za ojczyznę". Przeżyte wrażenia potęgował huk dział wojsk Paskiewicza, szturmujących Warszawę.
Następnym etapem w wędrówce rodziny przyszłego poety była wieś Chrzczonowice, koło Mszczonowa, gdzie krótki czas ojczym dzierżawił pocztę. Na jej strychu odnalazł Lenartowicz dzieła Krasickiego, zawierające również przekład Pieśni Osjana. Żywo zainteresował się utworami wiejskiego bajkopisarza i uczył się ich na pamięć. Niebawem w Głuchowku, gdzie ojczym uzyskał stanowisko rządcy, przyszły poeta w domowej bibliotece natrafił na Śpiewy historyczne Niemcewicza, Jerozolimę wyzwoloną Tassa w przekładzie Piotra Kochanowskiego, a także poezje Bohdana Zaleskiego. Dzieła te pochłonęły uwagę chłopca, który starał się je przyswoić swojej pamięci. Równie silnym przeżyciem z okresu pobytu na wsi mazowieckiej były dla Lenartowicza jego ucieczki z domu "do pobliskiego lasu - jak później wspominał - gdzie w starym, wypróchniałym drzewie do wieczora przesiadywałem płacząc rzewnymi łzami. Były to moje dni narodowej poezji, chłopaki pasący bydło dzielili się ze mną pieczonymi kartoflami i cieszyli, jak mogli, biedną sierotę..." Trudne były dla niego lata dzieciństwa, ojczym często wypędzał dzieci z domu, "kiedy sobie głowę zaprószył... - odnotował poeta - w polu albo w pobliskim lesie nieraz do późnego wieczoru pozostawałem, pocieszany przez gęsiarków i koniopasów - i tu źródło
mojej gminnej poezji". W jedenastym czy dwunastym roku życia wyjechał do Warszawy, gdzie jego starsza siostra, Marianna, umożliwiła mu naukę w czteroletniej szkole obwodowej. Pozwoliło mu to podjąć pracę kopisty w kancelariach warszawskich adwokatów i zapewnić sobie podstawy egzystencji. W 1837 roku został aplikantem w Sądzie Najwyższej Instancji, gdzie po trzech latach uzyskał etat kancelisty. "Kilkunastoletni urzędnik kancelarii sądowej - podaje profesor Jan Nowakowski - zdobywał jednak coraz lepszą orientację w zawiłościach jurystycznych, interesował się historią prawa polskiego i zagadnieniami teoretycznymi..." Jednocześnie wiele czasu poświęcał na pogłębienie swej wiedzy poprzez lekturę dzieł pisarzy polskich i obcych oraz zdobywanie znajomości języków innych narodów.
