rok 1848
Latem 1848 roku poeta, uprzedzony przez przyjaciół o0 grożącym mu znów aresztowaniu, opuścił Warszawę i przedarł się do Galicji. Zatrzymał się w Krakowie, gdzie od razu nawiązał kontakt z działaczami demokratycznymi i m. in. z ramienia Towarzystwa Naukowej Pomocy podjął pracę agitacyjno-pedagogiczną. Wykładał historię Polski, ucząc dorosłych w wieczorowej szkole dla ludności żydowskiej i w uniwersyteckim amfitea-trze dla rzemieślników polskich. 16 października 1848 roku wygłosił podczas manifestacji przemówienie na kopcu Kościuszki. Działał też w studenckim Towarzystwie Wzajemnej Nauki. Jednocześnie nie opuszczał poeta swego warsztatu twórczego i w 1848 roku wydał Cztery obrazy i część pierwszą zbiorku Polska ziemia, zaś część drugą w odbitce litograficznej. W październiku, w trwające jeszcze dni Wiosny Ludów, zainscenizo-wano w Krakowie jego dialog dramatyczny Wskrzeszenie i recytowano wiersz pt. Tyrteusz. W wydanym w drukarni uniwersyteckiej pierwszym swym zbiorku poeta "ukazywał - pisze profesor Jan Nowakowski - patriotyzm mas ludowych w postaciach kosynierów racławickich, Kurpiów-partyzantów, kowali kujących broń w wiejskich kuźniach. Wiersze tchnące optymizmem, pogodne, często o zacięciu humorystycznym, wskazują utajoną, czekającą na objawienie się w czynie energię mas chłopskich, którą należy obrócić przeciwko najeźdźcy pod hasłem wspólnej walki całego narodu".
Kiedy wiosną 1849 roku wojska Paskiewicza wkraczały do Galicji, poeta zmuszony był uchodzić z kraju. Przez Gliwice dotarł do Wrocławia, gdzie nawiązał kontakt ze studentami polskimi, następnie udał się do Drezna, gdzie właśnie wybuchło ludowe powstanie. Po rewolucji, zaopatrzony w dokumenty studenta-turysty, Lenartowicz przedostał się na Lużyce i za pośrednictwem Romana Zmorskiego nawiązał przyjazne stosunki z tamtejszymi działaczami narodowego odrodzenia. Dzięki Zmorskiemu też rozpoczął współpracę z wychodzącym w Budziszynie
czasopismem "Stadło", które było "rzeczom polskim i słowiańskim poświęcone". Na jego łamach ogłaszał swoje poezje, m. in. dedykowany założycielowi pisma, Zmorskiemu, wiersz Lirnik.
Ponad dwa lata zmieniał poeta stale miejsce swego pobytu, kierowała nim z jednej strony chęć nawiązania kontaktów ze środowiskiem ideologicznie sobie bliskim, z drugiej - konieczność obejścia zarządzeń władz pruskich. W lipcu 1849 roku z Budziszyna przemknął się do Poznania, wkrótce skrył się u ziemian wielkopolskich, wiosną następnego roku dotarł pod Inowrocław, stamtąd do Kruszwicy. Kiedy latem 1850 roku żandarmi pruscy zaczęli tropić polskich emigrantów, Lenartowicz opuścił Wielkopolskę i udał się do Wrocławia, skąd podejmował wyprawy do Szczawna, na Czechy, jakiś czas bawił na wsi u Zmorskich. W lutym 1851 roku pożegnał ziemię śląska i powrócił do Poznania, jednakże brak środków materialnych, a przede wszystkim zezwolenia na pobyt w Poznańskiem zmusiły go do szukania schronienia w Miłosławiu u Mielżyńskich, którzy ukrywali wielu uchodźców. Jednakże i tu nie danym było poecie zaznać spokoju, przeniósł się więc pod Trzemeszno, do majątku Adolfa Malczewskiego. Wobec nadal grożącego mu aresztowania, w grudniu 1851 roku Lenartowicz wyjechał do Berlina, gdzie władze policyjne, pod groźbą zamknięcia w twierdzy na dwa lata, zmusiły poetę do opuszczenia ówczesnych Prus, nie zwlekając więc udał się do Brukseli. 123 Lata 1849-1851 były dla Lenartowicza równocześnieokresem wytężonej pracy twórczej. Utwory swoje zamieszczał w różnych pismach poznańskich, m. in. w wydawanym przez Karola Balińskiego ,.Krzyżu a Mieczu", w "Wielkopolaninie", "Gońcu Polskim", ponadto we wrocławskim "Zniczu". Jednak najwięcej wierszy, powstałych w czasie tej nielegalnej tułaczki, ogłosił w "Szkółce dla Młodzieży", piśmie oświatowo-wychowawczym, z którego wydawcą, Ewarystem Estkowskim, łączyły go więzi przyjaźni. W 1849 roku wydał we Wrocławiu utwór pt. Szopka. "We wstępnej wypowiedzi Szopki - stwierdza Jan Nowakowski - poeta podkreślił swą solidarność z ludem, uznając jego twórczość za najbliższą sobie, najgłębiej odczuwaną, za właściwe źródło swej poezji". W 1850 roku ukazała się w Poznaniu znacznie wzbogacona druga część Polskiej ziemi. W rok później, "na nowe idąc biedy tułacze", napisał wiersz Pożegnanie, wyrażając w nim ból rozstania z ziemią ojczystą.
